مدیریت شهری، نقاط قوت و فرصتی متمایز

نگرش جامع به سیاست‌ها، برنامه‌ها و طرح‌های توسعه شهری و نیز تدوین اهداف یکپارچه اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی در رأس سیاست گزاری و مدیریت شهری قرار می‌گیرد. تحقق این اهداف، نیازمند ارزیابی نتایج و تبعات سیستم‌های شهری برای تغییرات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی بوده و محتاج تحولات اساسی در سازمان و تشکیلات برنامه‌ریزی و مدیریت شهری است. ایجاد تعادل بین مراکز شهری بزرگ و کوچک، همکاری بین بخش‌های دولتی، عمومی و خصوصی و نیز تدوین استراتژی محلی در زمره سیاست‌های نیل به مدیریت شهری، قابل تامل هستند.

شهرهای جهان از طریق تجربه و پژوهش مسیرهایی را برای رویارویی با مشکلات توسعه شهری و محیط کشف و در طی این فرآیند، بینشی نیز نسبت به نحوه دستیابی به توسعه پایدار کسب کرده‌اند. بدین ترتیب مدیریت شهری به دنبال تربیت متخصصانی است که بتوانند روش‌های حل معضلات امروزی شهرها را ارائه کند.

مدیریت شهری محورهای ذیل را که شرح آنان در برنامه حاضر ارائه شده اند، به منظور دستیابی به فضایی که بتوان به پرسش‌ها و چالش‌های فوق پاسخ داد، دنبال خواهد کرد:

• روش‌های برتر تصمیم‌گیری محیط شهری
• روش‌های اجرای استراتژی محیطی و مدیریت شهری
• افزایش توان مدیریتی برای برنامه‌ریزی و مدیریت شهر
• روش‌های مؤثر برای بکارگیری منابع موجود در جهت مدیریت شهری پایدار

مدیریت حوزه شهری به دسته بندی های زیر تفکیک می گردد:

• اقتصاد شهری
• برنامه ریزی شهری
• جامعه شناسی و آسیب شناسی شهری
• مدیریت پسماند
• مدیریت ترافیک
• مسائل جاری کلان شهرها
• کارآفرینی و توانمندسازی اقشار جامعه
• حمل و نقل همگانی
• آسیب های اجتماعی
• حقوق شهری و قوانین شهرسازی

تعاریف، دسته بندی و معضلات اقتصاد شهری:

ﻋﻠﻢ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺷﻬﺮﻯ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻯ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻯ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻬﺮﻯ ﻣﻰ ﭘﺮﺩﺍﺯﺩ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ حوزه، ﺍﺯ ﺍﺑﺰﺍﺭﻫﺎﻯ ﻋﻠﻢ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺑﺮﺍﻯ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻭ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﻣﻜﺎﻥ ﻳﺎﺑﻰ ﺑﻨﮕﺎﻩ ﻫﺎ ﻭ ﺧﺎﻧﻮﺍﺭﻫﺎ ﺩﺭ ﺷﻬﺮ)ﻛﺎﺭﺑﺮﻯ ﺍﺭﺍﺿﻰ ﺷﻬﺮﻯ(، ﻣﺴﻜﻦ ﺷﻬﺮﻯ، ﺗﺮﺍﺑﺮﻯ ﺷﻬﺮﻯ، ﺯﻳﺮﺳﺎﺧﺖ ﻫﺎ ﻭ ﺗﺴﻬﻴﻼﺕ ﺷﻬﺮﻯ، ﻣﺎﻟﻴﻪ ﺷﻬﺮﻯ ﻭ ﻓﻘﺮ ﻭ ﺮﺩ ُﺣﺎﺷﻴﻪ ﻧﺸﻴﻨﻰ ﺩﺭ ﺷﻬﺮ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﻰ ﺷﻮﺩ. ﺑﻪ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺩﻗﻴﻖ ﺗﺮ، ﻋﻠﻢ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺷﻬﺮﻯ ﺷﺎﺧﻪ ﺍﻯ ﺍﺯ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺳﺎﺧﺘﺎﺭ ﻓﻀﺎﻳﻰ ﺷﻬﺮ ﻭ ﻣﻜﺎﻥ ﮔﺰﻳﻨﻰ ﺧﺎﻧﻮﺍﺭﻫﺎ ﻭ ﻣﺆﺳﺴﺎﺕ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻯ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻰ ﺷﻮﺩ.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﺎﺧﺘﺎﺭ ﻓﻀﺎﻳﻲ ﺷﻬﺮ، ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﻭ ﺭﺷﺪ ﺁﻥ – ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﻣﺴﻜﻦ ﺷﻬﺮﻱ – ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺗﺮﺍﺑﺮﻯ ﺷﻬﺮﻱ – ﻣﻜﺎ ﻥﻳﺎﺑﻲ ﺗﺴﻬﻴﻼﺕ ﺷﻬﺮﻱ – ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﺑﻪ ﺷﻬﺮﻫﺎ ﻭ ﺭﺷﺪ ﺷﺘﺎﺑﺎﻥ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻬﺮﻱ- ﻣﺎﻟﻴ ﻪﻯ ﺷﻬﺮﻱ –  ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺗﺄﺳﻴﺴﺎﺕ ﻭ ﺗﺴﻬﻴﻼﺕ ﺷﻬﺮﻱ – ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺷﻬﺮﻱ ﺩﺭ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﺩﺭ ﺣﺎﻝ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻭ ﺭﻭﻳﻜﺮﺩ ﺩﻭﻟﺖ ﻫﺎ –  ﺗﺴﻬﻴﻞ ﺗﻮﺳﻌ ﻪﻯ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﺷﻬﺮﻫﺎ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻬﻴﻪ ﻯ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻯ –  ﺗﻮﺳﻌ ﻪﻯ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﻣﺤﻠﻲ ﻭ ﻧﻮﺳﺎﺯﻱ ﺑﺎﻓ ﺖﻫﺎﻱ ﻓﺮﺳﻮﺩﻩ ﻭ ﺳﺎﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﺳﻜﻮﻧﺘﮕﺎﻩ ﻫﺎﻱ ﻏﻴﺮﺭﺳﻤﻲ.

تعاریف، دسته بندی و معضلات برنامه ریزی شهری:

برنامه‌ریزی شهری یک سری تصمیم‌های سنجیده در امور شهری است که با رعایت قیودات خاص خود شیوه رابطه انسان را با محیط شهری در قالبی بهینه طراحی و طبقه‌بندی می‌کند، در معنای عام، معرف فرایندی از نگریستن به آینده شهر، خلق افقی از وضعیت آینده آن و تعیین ابزارهایی برای تحقق بخشی به آن وضعیت است سازمان دهی مکان‌ها و محیط‌های متفاوتی که می‌باید شرایط رشد و توسعه زندگی جامعه را در تمام ابعاد مادی، معنوی و فرهنگی در همه شکل بندی‌های فردی و اجتماعی فراهم آورد.

در حال حاضر بسیاری از بیانیه‌های سازمان ملل متحد و دستورالعمل انجمن‌ها و سازمان‌های غیردولتی دخیل در امور برنامه‌ریزی شهری با استفاده از تعریف واژه «رشد هوشمند»  به دنبال ارتقای محیط زندگی از طریق گسترش حرکت افراد پیاده هستند.

کاهش آلودگی هوا، افزایش بلندمرتبه‌سازی، نزدیکی و در دسترس‌بودن خدمات شهری، عدم نیاز به توسعه سطحی زیرساخت‌ها و خدمات شهری، عدم تخریب فضاهای سبز و کمربندهای سبز در اطراف شهرها، از مزایای حرکت به سوی رشد هوشمند، بخشی از معضلات حوزه برنامه ریزی شهری و در نهایت دست‌یابی به شهر کامل است.

تعاریف، دسته بندی و معضلات جامعه شناسی و آسیب شناسی شهری:

جامعه‌شناسی شهری یکی از زیر شاخه‌های جامعه‌شناسی است که به مطالعه زندگی و تعاملات انسان در مناطق شهری می‌پردازد.

جامعه‌شناسی شهری پس از مشاهده و مطالعه مجموعه‌ای از داده‌ها همچون فرایندها، تغییرات و مشکلات به طرح قوانین و برنامه‌های گوناگون برای آن‌ها می‌شود. در واقع جامعه‌شناسی شهری مطالعه جامع شناسانه شهرها و نقش آن‌ها در توسعه و پیشرفت جوامع است. به مانند دیگر شاخه‌های جامعه‌شناسی جامعه‌شناسی شهری نیز از پردازش و تحلیل آماری، مشاهده، نظریه، مصاحبه و دیگر روش‌ها جهت مطالعه طیف گسترده‌ای از موضوعات از جمله مهاجرت، روند جمعیتی اقتصاد، فقر و ارتباط بین نژاد و اقتصاد بهره می جوید.

فقر، بيكاري، مشاغل كاذب، مهاجرت، تكدي گري و مسكن، مهمترين آسيب هاي اقتصادي شهر، اعتياد، حاشيه نشيني، طلاق، كودكان خياباني، سرقت، مزاحمت خياباني، ونداليسم، قتل، نقض حقوق شهروندي، خشونت و امنيت عمومي، مهمترين آسيب هاي اجتماعي شهر؛ مد گرايي، بدحجابي، قوميت گرايي و تعارض هاي فرهنگي و ناهنجاري هاي آموزشي مهمترين مسايل فرهنگي و ترافيك، آلودگي، و مناسب نبودن آسفالت و معابر مهمترين مسايل و مشكلات كالبدي شهر به شمار مي آيند. همچنين بر اساس يافته هاي اين تحقيق، بيكاري، اعتياد، مدگرايي و نامناسب بودن آسفالت و معابر شهري، اولويت ها اول هر يك از آسيب هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و كالبدي شهري مي باشند.

تعاریف، دسته بندی و معضلات مدیریت پسماند:

مدیریت پسماند (یا دفع زباله) فعالیت ها و اقدامات لازم برای مدیریت پسماند از زمان شروع آن تا دفع نهایی آن است. این شامل جمع آوری، حمل و نقل، تصفیه و دفع زباله، همراه با نظارت و تنظیم فرآیند مدیریت زباله است. زباله می تواند جامد، مایع یا گاز باشد و هر حالت، روش های مختلف دفع و مدیریت دارد. مدیریت زباله با تمام انواع زباله، از جمله صنعتی، بیولوژیکی و خانگی، سرو  کار دارد. در برخی موارد زباله می تواند تهدیدی برای سلامت انسان باشد. زباله ها به وسیله فعالیت های انسانی تولید می شوند، به عنوان مثال استخراج و پردازش مواد خام از جمله این فعالیت ها است. مدیریت پسماند برای کاهش اثرات جانبی زباله در سلامت انسان، محیط زیست و یا زیبایی شناسی در نظر گرفته شده است. 

شیوه های مدیریت پسماند در میان کشورها (کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه) مناطق (مناطق شهری و روستایی) و بخش های مسکونی و صنعتی یکسان نیستند و می توانند رویکردهای متفاوت داشته باشند. بخش عمده ای از شیوه های مدیریت پسماند با مواد زائد جامد شهری (MSW) سرو  کار دارد که بخش عمده ای از زباله هایی است که توسط فعالیت های خانگی، صنعتی و تجاری تولید می شود.

در کلان شهر تهران پدیده پسماند با مسائلی و معضلاتی مواجه شده است که در ادامه به ذکر تعدادی از آنها می‌پردازیم.

• عدم تبیین اهداف مناسب برای طرح های تفکیک پسماند
• اعمال نظرات مدیریتی در حین انجام کار
• انجام کار بر خلاف الگوهای اجرایی و یا عدم نگرش سیستمی
• عدم هماهنگی بین بخشی در شهرداری و تعدد مراجع تصمیم گیری
• عدم تبیین اهداف مشخص و پایدار (سریع الحصول و گذرا)
• عدم نگرش سیستمی به طرح و اعمال نظرات سلیقه ای و غیر کارشناسانه در تصمیم گیری ها
• فقدان پشتیبانی های لازم بمنظور تامین امکانات، تجهیزات و منابع مالی مناسب برای انجام کار
• عدم وجود ساختار مناسب در ادارات مدیریت پسماند مناطق
• نقص سیستم و امکانات برای نظارت بهینه
• نبود راه حل مناسب جایگزین در صورت عدم موفقیت برگزاری مزایده
• نامناسب بودن روند احراز صلاحیت پیمانکاران
• عدم تداوم آموزشهای لازم از طریق رسانه های عمومی به ویژه صداو سیما
• عدم وجود آنالیز فیزیکی و شیمیایی قابل استناد
• بالا بودن هزینه های جمع آوری پسماند خشک طبق نظام فنی و اجرایی
• عدم تمایل به اجرای صحیح نظام فنی اجرایی توسط پیمانکاران و اصرار بر روش سنتی
• عدم وجود پیمانکاران توانمند (از لحاظ علمی، مالی و اجرایی)
• فعالیت عوامل غیرمجاز جمع آوری در سطح شه
• عدم حمایت و پشتیبانی حقوقی
• نبود بورس بازیافت.

تعاریف، دسته بندی و معضلات کارآفرینی و توانمندسازی:

ديدگاه توسعه پايدار و حل مشكلات شهر با استفاده از نيروهاي توانمند در محلات شهري يعني اينكه گروه‌ها و اجتماعات محلي را به عنوان سرمايه‌هاي اجتماعي كه از جايگاه ويژه‌اي از لحاظ حفظ فرهنگ و توسعه اجتماعي برخوردارند، مي‌دانند لذا شناخت شبكه‌هاي اجتماعي درون محلات و افزايش اينگونه شبكه‌هاي اجتماعي در سطح نواحي كمك مي‌كند تا از تمامي ظرفيت‌هاي موجود محلي در جهت كاهش آسيب‌هاي اجتماعي و توسعه اقتصاد شهري و كاهش هزينه‌هاي ادارة شهر استفاده نمائيم. در طي دو دهة‌ گذشته در سطح جهاني تأكيد بيشتري بر توسعه اجتماعي و مشاركت شهروندان در برنامه‌ريزي اجرايي به عمل آمده است. دلايل بانك جهاني براي توسعة مشاركت و توانمندسازي شهروندان بشرح ذيل مي‌باشد:

توانمندسازي و مشاركت شهروندان محلات و نواحي مختلف شهر مي‌تواند به آنها براي توسعه مهارت‌هاي فني و مديريتي و ارتقاي سطح آگاهي عمومي كمك كرده و فرصت‌هاي شغلي آنها نيز افزايش يابد.

مشاركت شهروندان نواحي مختلف شهر در افزايش منابع در دسترس براي برنامه مؤثر است.

مشاركت شهروندان محلات در طراحي پروژه‌ها مي‌تواند تعهد آنها نسبت به پروژه را افزايش دهد

شهروندان محلات با توجه به اشراف آنها به محلات تجربه زيادي در ارتباط با اينكه چه كاري بايد انجام شود، دارند و مي‌توانند با خلاقيت به بهبود اجراي طرح‌هاي خرد و بزرگ محله‌اي كمك كنند.

توانمندسازي و مشاركت شهروند محلات راهي براي تحقق يادگيري اجتماعي و پايداري اجتماعي محلات مي‌باشد.

تعاریف، دسته بندی و معضلات حمل و نقل همگانی:

برنامه ریزی حمل ونقل همگانی در طرح جامع توسعه شهری دارای جایگاه ویژه ای است. این جایگاه به لحاظ بهره وری بهینه از امکانات موجود و پوشش مناسب تقاضای فعلی حاصل گردیده است. از جمله فواید استفاده از حمل ونقل همگانی می توان به کاهش تراکم ترافیک، کاهش مصرف سوخت، کاهش هزینه های سفر، کاهش زمان سفر، ایجاد فرصت های اقتصادی و حفظ محیط زیست اشاره نمود.

سامانه حمل ونقل همگانی بر اساس تقسیم بندی صورت گرفته شامل سه دسته اصلی انبوه بر، نیمه انبوه بر و پایه است. سامانه حمل ونقل همگانی انبوه بر شامل مترو، سامانه حمل ونقل همگانی نیمه انبوه بر شامل قطار سبک شهری (LRT)، اتوبوس سریع (BRT)و مونوریل و سامانه حمل ونقل همگانی پایه شامل اتوبوس و تراموا می باشد

سامانه حمل ونقل شبه همگانی در برگیرنده شیوه های تاکسی، ون و مینی بوس می شود.

اهداف مطالعات حمل ونقل همگانی:

 افزایش پوشش دهی سامانه حمل ونقل همگانی
 انتخاب شیوه مناسب سامانه حمل ونقل همگانی
 یکپارچه سازی عملکرد شیوه های مختلف سامانه حمل ونقل همگانی
 اصلاح خطوط، مسیر و ایستگاه های سامانه حمل ونقل همگانی
 اصلاح خصوصیات عملکردی سامانه حمل ونقل همگانی (سرفاصله زمانی، ناوگان و غیره)

معضلات حمل و نقل همگانی:

طولانی تر شدن زمان سفر وسایل نقلیه شخصی و عمومی
آلودگی (هوا، صوتی
 به خطر افتادن ایمنی ترافیک
کاهش فضاهای شهری برای پارکینگ و خیابان ها